{"id":236,"date":"2024-11-30T12:53:37","date_gmt":"2024-11-30T12:53:37","guid":{"rendered":"http:\/\/agorapostasi.com\/?p=236"},"modified":"2024-11-30T13:11:49","modified_gmt":"2024-11-30T13:11:49","slug":"bilimin-eril-tarihi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/agorapostasi.com\/?p=236","title":{"rendered":"Bilimin Eril Tarihi"},"content":{"rendered":"\n

Bilim, tarihin en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan biridir. Ve tarih boyunca toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel ve toplumsal cinsiyet dinamikleri, bireysel meraklar her zaman bilim \u00fcretimini \u015fekillendirmi\u015ftir. Amerikal\u0131 bilimci ve feminist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, Evelyn Fox Geller, bilimin sadece ki\u015fisel de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Ona g\u00f6re, bilim ki\u015fisel ve toplumsal bir faaliyettir. <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n

Bu ba\u011flamda Evelyn Fox Geller \u015fu sorunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir soru oldu\u011funu dile getirir; “Bilimin do\u011fas\u0131 erillik fikrine ne kadar ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olsayd\u0131 bu durum bilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne anlam ifade ederdi?”<\/strong><\/p>\nToplumsal Cinsiyet ve Bilim \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler, Evelyn Fox Geller, Metis Bilim<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Antik \u00e7a\u011flardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar bir\u00e7ok e\u011fitim ve bilim kurumlar\u0131, akademiler, \u00fcniversiteler kad\u0131nlara kapal\u0131yd\u0131 ve bilim \u00fcretimi erkeklerin tekelindeydi. Bilim her ne kadar nesnel ve objektif olsa da bilimi \u00fcreten erkekler oldu\u011fu i\u00e7in bilimin ataerkil olu\u015fu ya da cinsiyet\u00e7i olu\u015fu sorular\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu soruyla birlikte asl\u0131nda toplumsal cinsiyetin de bilimin de toplumsal olarak in\u015fas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz ve toplumsal anlamda kad\u0131n ve erkeklerin bilimin olu\u015fumunu nas\u0131l etkilemi\u015f oldu\u011funu ele al\u0131r\u0131z. Bilimin, bir topluluk taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmesi ve bu toplumun ataerkil bir toplum olu\u015fu, bilimin cinsiyet\u00e7i ve kad\u0131nlar\u0131n bilim \u00fcretiminde arka planda olu\u015funu anlat\u0131r. Feministler, bilimin do\u011fas\u0131 ile ilgili geleneksel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p buna tez \u00fcreten ilk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar olmasalar da, cinsiyet\u00e7ili\u011fin bilimin do\u011fas\u0131 ve prati\u011fini etkileyen, bu konularla ilgili detayl\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yapan, belgeleyen ve kan\u0131tlayan ilk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar olduklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak gerekir. <\/p>\n\n\n\n


Yaln\u0131zca kad\u0131nlar\u0131n bilim prati\u011finin d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 de\u011fil, d\u00f6nemsel ve b\u00f6lgesel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6rne\u011fin, bir d\u00f6nem Avrupa\u2019da bilim \u00fcretimi yapan s\u0131n\u0131f\u0131n beyaz ve orta s\u0131n\u0131f erke\u011fi olmas\u0131 da bilimin \u0131rk\u00e7\u0131 taraf\u0131n\u0131 sorgulatmaktad\u0131r. Toplumsal bir faaliyet olu\u015fu da, bilimin t\u00fcm paradigmas\u0131 karakteristik olarak ataerkil, do\u011fa-kar\u015f\u0131t\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgeci olu\u015funun da bir g\u00f6stergesi olabilir. Feminist bilim d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri bu ataerkil d\u00fczenin do\u011fay\u0131 \u00fcretici kapasitesinden mahrum b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 gibi kad\u0131n\u0131 da \u00fcretici kapasitesinden mahrum b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da dile getirir ve bilimin paradigmas\u0131n\u0131 bu \u015fekilde ele al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerle bilim tarihi yaz\u0131m\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da bilim tarihi, erkeklerin yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 bilimi anlat\u0131r. Tarih boyunca kad\u0131nlar\u0131n bilim \u00fcretiminde k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, bilim tarihi yaz\u0131m\u0131n\u0131 da etkilemi\u015f ve bu yaz\u0131m da erkeklerin bilimi \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7izilmi\u015ftir. D\u00f6nemsel olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda antik d\u00fcnyadan modern d\u00fcnyaya bunun pek \u00e7ok \u00f6rne\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Hatta, bilimin kendi i\u00e7indeki alanlar\u0131n\u0131n da cinsiyetlere atfedildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin \u015fifac\u0131l\u0131k alan\u0131, tarih boyunca kad\u0131nlarla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Bacon ve Newton gibi erkek bilimcilerin nitelikli y\u00f6ntem ve uygulamalar\u0131 sayg\u0131nl\u0131k kazan\u0131rken, di\u015fil bir alan olarak g\u00f6r\u00fclen \u015fifac\u0131l\u0131kbilimlerinde kad\u0131nlar\u0131n y\u00f6ntemleri, uygulamalar\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck bir sayg\u0131nl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 18. y\u00fczy\u0131lda \u00fcretim evden d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda da kad\u0131n\u0131n rol\u00fc k\u0131s\u0131tland\u0131 ve ev d\u0131\u015f\u0131nda elde edebilece\u011fi olanaklar da h\u0131zla yok oldu diyebiliriz. Bu yok olu\u015fla birlikte kad\u0131n\u0131n \u015fifac\u0131l\u0131k , t\u0131p ve bilim alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ilerlemeler de k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f ya da g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n


\u00d6nceki d\u00f6nemlere bakacak olursak, bir\u00e7ok yaz\u0131mda da kad\u0131nlar\u0131n bilim \u00fcretiminde k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Filozof Plinius\u2019un, kad\u0131nlar\u0131n, \u015fifac\u0131l\u0131kta elverdi\u011fince sessiz olmas\u0131 ve g\u00f6ze \u00e7arpmamas\u0131n\u0131 gerekti\u011fini belirtmesi ve bu \u015fekilde \u015fifac\u0131 kad\u0131nlar\u0131n \u00f6ld\u00fckten sonra ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 hi\u00e7kimsenin bilmeyece\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu \u00f6rnekte, kad\u0131nlar bir \u015fekilde bilim u\u011fra\u015f\u0131 \u00e7abas\u0131ndayken dahi erkekler bunu kad\u0131nlar\u0131n ne \u015fekilde yapmas\u0131 gerekti\u011fini bile dile getiri\u015fini g\u00f6rmekteyiz. Kad\u0131nlar bilim yap\u0131yorsa, bunu sessiz bir \u015fekilde yapmal\u0131yd\u0131. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bilim tarihinin g\u00f6r\u00fcnmez bilimcileri, teknisyenleri olan kad\u0131nlar\u0131n isimleri \u00e7o\u011fu kez g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmad\u0131 ya da erkeklerin g\u00f6lgesinde kald\u0131lar. Kad\u0131nlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 bilim, evde yapt\u0131klar\u0131 deneyler genellikle amat\u00f6rce olarak alg\u0131land\u0131 ve ciddiye al\u0131nmad\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Yine Antik Yunan\u2019a da bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yak\u0131n \u00e7a\u011fda oldu\u011fu gibi kad\u0131nlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131, \u00fcrettikleri erkeklere atfedildi, erkeklerin yazd\u0131klar\u0131 kitaplarda bu bilgi \u00fcretimini kad\u0131n yapsa dahi -isimsiz- olarak ge\u00e7ti. \u00d6rne\u011fin, Bir kad\u0131n taraf\u0131ndan yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinen en eski metin olarak kabul edilen Metrodora isminde bir yunan kad\u0131n\u0131n \u015fifac\u0131l\u0131k ile ilgili yazd\u0131\u011f\u0131 kitap, bir erkek ismine atfedildi ve bir erke\u011fin yazd\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Bu erke\u011fe atfedilen ilk eser de\u011fildi. <\/p>\n\n\n\n

Burada Virginia Woolf\u2019un, \u201cTarih boyunca genellikle \u201canonim\u201d denilen \u00f6zne, kad\u0131nd\u0131.\u201d<\/strong> d\u00fc\u015f\u00fcncesini hat\u0131rlatmakta fayda var. Tarih boyunca kad\u0131nlar her zaman anonim, gizli olmu\u015flard\u0131r. Ancak bu, kad\u0131nlar\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde bilime ya da herhangi bir \u00fcretime katk\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Kad\u0131nlar, \u00fcretir, ke\u015ffeder, yazar ve okur. <\/p>\n\n\n\n

Okuma \u00d6nerileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cinsiyetli Olmak, Sosyal Bilimlere Feminist Bak\u0131\u015flar, Der. Zeynep Direk, YKY Cogito<\/p>\n\n\n\n

Toplumsal Cinsiyet ve Bilim \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler, Evelyn Fox Geller, Metis Bilim<\/p>\n\n\n\n

Kad\u0131n \u015eifac\u0131lar, J. Achterberg, Everest Yay\u0131nc\u0131l\u0131k<\/p>\n\n\n\n

Foto\u011fraf: Philadelphia College of Pharmacy and Science: women students in a sitting room. Photograph, c. 1933<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilimin do\u011fas\u0131 erillik fikrine ne kadar ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olsayd\u0131 bu durum bilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne anlam ifade ederdi?”<\/p>\n

devam\u0131 i\u00e7in bir t\u0131kBilimin Eril Tarihi<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":237,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[11,15,14],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236"}],"collection":[{"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":241,"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236\/revisions\/241"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/237"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/agorapostasi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}